Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Inselsilikate</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Inselsilikate"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Inselsilikate rootpage-Inselsilikate skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Inselsilikate</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p>Als <b>Inselsilikate</b> (<b>Nesosilikate</b>) bezeichnet man <a href="Silicate" title="Silicate">Silikate</a>, deren Silikat<a href="Anion" title="Anion">anionen</a> aus isolierten SiO<sub>4</sub>-<a href="Tetraeder" title="Tetraeder">Tetraedern</a> bestehen, d.&nbsp;h. die SiO<sub>4</sub>-Tetraeder sind <i>nicht</i> über Si-O-Si-<a href="Chemische_Bindung" title="Chemische Bindung">Bindungen</a> miteinander verbunden.<sup id="cite_ref-Liebau_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-Liebau-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Zu dieser Abteilung der Silikate zählen die bedeutenden <a href="Gesteinsbildendes_Mineral" title="Gesteinsbildendes Mineral">gesteinsbildenden Minerale</a> der <a href="Granatgruppe" title="Granatgruppe">Granat-</a> und <a href="Olivingruppe" title="Olivingruppe">Olivingruppe</a>, <a href="Zirkon" title="Zirkon">Zirkon</a> sowie die wirtschaftlich oder <a href="Petrologisch" class="mw-redirect" title="Petrologisch">petrologisch</a> wichtigen <a href="Alumosilikat" class="mw-redirect" title="Alumosilikat">Alumosilikate</a> <a href="Andalusit" title="Andalusit">Andalusit</a>, <a href="Sillimanit" title="Sillimanit">Sillimanit</a>, <a href="Kyanit" title="Kyanit">Disthen</a> sowie <a href="Staurolith" title="Staurolith">Staurolith</a> und <a href="Topas" title="Topas">Topas</a>.<sup id="cite_ref-uni-tuebingen.de_2-0" class="reference"><a href="#cite_note-uni-tuebingen.de-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-mineralienatlas_3-0" class="reference"><a href="#cite_note-mineralienatlas-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-webmineral_4-0" class="reference"><a href="#cite_note-webmineral-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-mindat_5-0" class="reference"><a href="#cite_note-mindat-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Aus der einfachen <a href="Chemische_Struktur" title="Chemische Struktur">Struktur</a> des SiO<sub>4</sub>-<a href="Komplexchemie" title="Komplexchemie">Komplex</a>anions ergibt sich keine ausgeprägte <a href="Anisotropie" title="Anisotropie">Richtungsabhängigkeit</a> der Eigenschaften der Inselsilikate. Sie sind oft <a href="Kubisches_Kristallsystem" title="Kubisches Kristallsystem">kubisch</a>, <a href="Tetragonal" class="mw-redirect" title="Tetragonal">tetragonal</a>, <a href="Trigonal" class="mw-redirect" title="Trigonal">trigonal</a>, <a href="Hexagonal" class="mw-redirect" title="Hexagonal">hexagonal</a> oder <a href="Orthorhombisch" class="mw-redirect" title="Orthorhombisch">orthorhombisch</a> und bilden meist isometrische <a href="Kristall" title="Kristall">Kristalle</a>. Die Minerale dieser Abteilung sind meist <a href="H%C3%A4rte" title="Härte">hart</a> und besitzen einen hohen <a href="Brechungsindex" title="Brechungsindex">Brechungsindex</a> sowie eine relativ hohe <a href="Dichte" title="Dichte">Dichte</a>.<sup id="cite_ref-uni-tuebingen.de_2-1" class="reference"><a href="#cite_note-uni-tuebingen.de-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<ul class="gallery mw-gallery-traditional">
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Granatgruppe" title="Granatgruppe">Granat</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Olivin" class="mw-redirect" title="Olivin">Olivin</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Zirkon" title="Zirkon">Zirkon</a> </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Andalusit" title="Andalusit">Andalusit</a> </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Staurolith" title="Staurolith">Staurolith</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Topas" title="Topas">Topas</a> </div>
</li>
</ul>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Klassifikation">Klassifikation</h2></div>
<p>In der strukturellen Klassifikation der Silikate von <a href="Friedrich_Liebau" title="Friedrich Liebau">Liebau</a> gehören die Inselsilikate ebenso wie die <a href="Gruppensilikate" title="Gruppensilikate">Gruppensilikate</a> und <a href="Ringsilikate" title="Ringsilikate">Ringsilikate</a> zu den Silikaten mit der <a href="Dimensionalit%C3%A4t" class="mw-redirect" title="Dimensionalität">Dimensionalität</a>&nbsp;0, d.&nbsp;h. die Ausdehnung der Silikatanionen ist in keiner Richtung unbegrenzt.<sup id="cite_ref-Liebau_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-Liebau-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Die <a href="Systematik_der_Minerale_nach_Strunz_(9._Auflage)" title="Systematik der Minerale nach Strunz (9. Auflage)">Klassifikation von Strunz</a> ordnet die Abteilung der Inselsilikate&nbsp;(9.A) nach der chemischen Umgebung der <a href="Kation" title="Kation">Kationen</a> in der Struktur sowie nach Vorkommen und Art weiterer Anionen:<sup id="cite_ref-mineralienatlas_3-1" class="reference"><a href="#cite_note-mineralienatlas-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-webmineral_4-1" class="reference"><a href="#cite_note-webmineral-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-mindat_5-1" class="reference"><a href="#cite_note-mindat-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p><i>A. Inselsilikate ohne zusätzliche Anionen; Kationen in tetraedrischer [4]er-Koordination </i>
</p>
<ul><li>9.AA.05: <i>Phenakitgruppe</i></li>
<li>9.AA.10: Liberit</li></ul>
<p><i>B. Inselsilikate ohne zusätzliche Anionen; Kationen in tetraedrischer [4]er- und größerer Koordination </i>
</p>
<ul><li>9.AB.05: Trimerit</li>
<li>9.AB.10: Larsenit</li>
<li>9.AB.15: Esperit</li>
<li>9.AB.20: Rondorfit</li></ul>
<p><i>C. Inselsilikate ohne zusätzliche Anionen; Kationen in oktaedrischer [6]er-Koordination </i>
</p>
<ul><li>9.AC.05: <i><a href="Olivingruppe" title="Olivingruppe">Olivingruppe</a></i></li>
<li>9.AC.10: <a href="Monticellit" title="Monticellit">Monticellit</a></li>
<li>9.AC.15: <i>Ringwooditgruppe</i></li>
<li>9.AC.20: Chesnokovit</li></ul>
<p><i>D. Inselsilikate ohne zusätzliche Anionen; Kationen in oktaedrischer [6]er- und gewöhnlich größerer Koordination </i>
</p>
<ul><li>9.AD.05: <a href="Larnit" title="Larnit">Larnit</a></li>
<li>9.AD.10: Calcio-Olivin</li>
<li>9.AD.15: Merwinit</li>
<li>9.AD.20: Bredigit</li>
<li>9.AD.25: <i><a href="Granatgruppe" title="Granatgruppe">Granatgruppe</a></i></li>
<li>9.AD.30: <i>Zirkongruppe</i></li>
<li>9.AD.35: <i>Huttonitgruppe</i></li>
<li>9.AD.40: <a href="Eulytin" title="Eulytin">Eulytin</a></li>
<li>9.AD.45: Reidit</li></ul>
<p><i>E. Inselsilikate mit zusätzlich (O,OH,F,H<sub>2</sub>O); Kationen in tetraedrisch [4]er- und meist größerer Koordination </i>
</p>
<ul><li>9.AE.05: Beryllit</li>
<li>9.AE.10: <a href="Euklas" title="Euklas">Euklas</a></li>
<li>9.AE.15: Sverigeit</li>
<li>9.AE.20: Hodgkinsonit</li>
<li>9.AE.25: Gerstmannit</li>
<li>9.AE.30: Klinoedrit</li>
<li>9.AE.35: Stringhamit</li>
<li>9.AE.40: Katoptrit</li>
<li>9.AE.45: Yeatmanit</li>
<li>9.AE.50: Sphaerobertrandit</li></ul>
<p><i>F. Inselsilikate mit zusätzlichen Anionen; Kationen in [4]er-, [5]er- und/oder nur [6]er-Koordination </i>
</p>
<ul><li>9.AF.05: <a href="Sillimanit" title="Sillimanit">Sillimanit</a></li>
<li>9.AF.10: <i>Andalusitgruppe</i></li>
<li>9.AF.15: <a href="Kyanit" title="Kyanit">Kyanit</a></li>
<li>9.AF.20: <a href="Mullit" title="Mullit">Mullit</a></li>
<li>9.AF.23: Boromullit</li>
<li>9.AF.25: <a href="Yoderit" title="Yoderit">Yoderit</a></li>
<li>9.AF.30: <i>Staurolithgruppe</i></li>
<li>9.AF.35: <i>Topasgruppe</i></li>
<li>9.AF.40: Norbergit</li>
<li>9.AF.45: <i>Chondroditgruppe</i></li>
<li>9.AF.50: <i>Humitgruppe</i></li>
<li>9.AF.55: Klinohumit, Hydroxylklinohumit, Sonolith</li>
<li>9.AF.60: Leukophönicit</li>
<li>9.AF.65: Ribbeit</li>
<li>9.AF.70: Jerrygibbsit</li>
<li>9.AF.75: <i>Welinitgruppe</i></li>
<li>9.AF.80: Ellenbergerit</li>
<li>9.AF.85: <i>Chloritoidgruppe</i></li>
<li>9.AF.90: <i>Poldervaartitgruppe</i></li></ul>
<p><i>G. Inselsilikate mit zusätzlichen Anionen; Kationen in meist [6]er- und &gt; [6]er-Koordination </i>
</p>
<ul><li>9.AG.05: <i>Braunitgruppe</i></li>
<li>9.AG.10: <a href="L%C3%A5ngbanit" title="Långbanit">Långbanit</a></li>
<li>9.AG.15: <i>Titanitgruppe</i></li>
<li>9.AG.20: <i>Ceritgruppe</i></li>
<li>9.AG.25: Trimounsit-(Y)</li>
<li>9.AG.30: Sitinakit</li>
<li>9.AG.35: Kittatinnyit</li>
<li>9.AG.40a: Natisit</li>
<li>9.AG.40b: Paranatisit</li>
<li>9.AG.45: <i>Törnebohmitgruppe</i></li>
<li>9.AG.50: Kuliokit-(Y)</li>
<li>9.AG.55: Chantalit</li>
<li>9.AG.60: <i>Vuagnatitgruppe</i></li>
<li>9.AG.65: Hatrurit</li>
<li>9.AG.70: Jasmundit</li>
<li>9.AG.75: <a href="Afwillit" title="Afwillit">Afwillit</a></li>
<li>9.AG.80: <a href="Bultfonteinit" title="Bultfonteinit">Bultfonteinit</a></li>
<li>9.AG.85: Zoltaiit</li>
<li>9.AG.90: <a href="Tranquillityit" title="Tranquillityit">Tranquillityit</a></li></ul>
<p><i>H. Inselsilikate mit CO<sub>3</sub>, SO<sub>4</sub>, PO<sub>4</sub> usw. </i>
</p>
<ul><li>9.AH.05: Iimoriit-(Y)</li>
<li>9.AH.10: <i>Tundritgruppe</i></li>
<li>9.AH.15: <i>Spurritgruppe</i></li>
<li>9.AH.20: <a href="Ternesit" title="Ternesit">Ternesit</a></li>
<li>9.AH.25: <i>Ellestaditgruppe</i></li>
<li>9.AH.30: Mattheddleit, Tritomit-(Ce), Tritomit-(Y)</li></ul>
<p><i>J. Inselsilikate mit BO<sub>3</sub>-Dreiecken und/oder B<sup>[4]</sup>, Be<sup>[4]</sup>-Tetraedern, eckenteilend mit SiO<sub>4</sub> </i>
</p>
<ul><li>9.AJ.05: <i>Grandidieritgruppe</i></li>
<li>9.AJ.10: <i>Dumortieritgruppe</i></li>
<li>9.AJ.15: Garrelsit</li>
<li>9.AJ.20: <i>Datolithgruppe</i></li>
<li>9.AJ.25: Stillwellit-(Ce)</li>
<li>9.AJ.30: Cappelenit-(Y)</li>
<li>9.AJ.35: <i>Vicanitgruppe</i></li>
<li>9.AJ.40: <a href="Jadarit" title="Jadarit">Jadarit</a></li></ul>
<p><i>K. Uranyl-Insel- und Polysilikate </i>
</p>
<ul><li>9.AK.05: <a href="Soddyit" title="Soddyit">Soddyit</a></li>
<li>9.AK.10: <i>Sklodowskit-Cuprosklodowskit-Gruppe</i></li>
<li>9.AK.15: <i>Uranophan-Kasolit-Gruppe</i></li>
<li>9.AK.20: <a href="Swamboit-(Nd)" title="Swamboit-(Nd)">Swamboit-(Nd)</a></li>
<li>9.AK.25: <i>Haiweeitgruppe</i></li>
<li>9.AK.30: <i>Weeksitgruppe</i></li>
<li>9.AK.35: <i>Ursilitgruppe</i></li>
<li>9.AK.40: Uranosilit</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-Liebau-1"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-Liebau_1-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-Liebau_1-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Liebau 1982</span>
</li>
<li id="cite_note-uni-tuebingen.de-2"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-uni-tuebingen.de_2-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-uni-tuebingen.de_2-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Universität Tübingen: Systematik der Mineralien – Nesosilikate (Inselsilikate)</span>
</li>
<li id="cite_note-mineralienatlas-3"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-mineralienatlas_3-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-mineralienatlas_3-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Mineralklasse 9.A nach Strunz 9. Auflage</span>
</li>
<li id="cite_note-webmineral-4"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-webmineral_4-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-webmineral_4-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Nickel-Strunz Silicates Classification (Version 10)</span>
</li>
<li id="cite_note-mindat-5"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-mindat_5-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-mindat_5-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Nickel-Strunz Classification – Nesosilicates 10th edition</span>
</li>
</ol>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<ul><li>webmineral: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://webmineral.com/strunz/strunz.php?class=09">Nickel-Strunz Silicates Classification (Version 10)</a></li>
<li>mineralienatlas: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Mineralklasse-9A">Mineralklasse 9.A nach Strunz 9. Auflage – Inselsilikate (Nesosilikate)</a></li>
<li>mindat.org: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.mindat.org/strunz.php?a=9&amp;b=A">Nickel-Strunz Classification – Nesosilicates 10th edition</a></li>
<li>Universität Tübingen: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.geo.uni-tuebingen.de/en/collections/mineralogische-sammlung/inhalt/systematik-der-minerale.html">Systematik der Minerale</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://ruby.chemie.uni-freiburg.de/Vorlesung/silicate_2.html">Umfassende Beschreibung der verschiedenen Inselsilikate</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li>F. Liebau (1982): <i>Classification of Silicates</i> in: Reviews in Mineralogy Volume 5: Orthosilicates; Mineralogical Society of America</li></ul>
<div class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1 navigation-not-searchable normdaten-typ-s" style="border-style: solid; border-width: 1px; clear: left; margin-bottom:1em; margin-top:1em; padding: 0.25em; overflow: hidden; word-break: break-word; word-wrap: break-word;" id="normdaten">
<div style="display: table-cell; vertical-align: middle; width: 100%;">
<div>
Normdaten&nbsp;(Sachbegriff): <a href="Gemeinsame_Normdatei" title="Gemeinsame Normdatei">GND</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://d-nb.info/gnd/4520163-8">4520163-8</a></span> </div>
</div></div></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-06-23" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Inselsilikate&amp;oldid=257299992">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>